TAITH YPRES 2017 – DYDDIADUR OLIVER

Astudiaeth achos

Dydd Iau, 2ail Tachwedd

Cychwynnais fy nhaith yn oriau man bore Dydd Iau mewn maes parcio yn Wrecsam. Gyda thua 50 o fechgyn blinedig y gogledd teithion ni lawr i Dover gyda thaith o chwe awr. Ar ôl cyrraedd Calais, dim ond taith awr oedd gennym ni i dref hanesyddol Ypres yng Ngorllewin Gwlad Belg. Wrth gyrraedd ffin Ffrainc-Gwlad Belg mi roedd yn amlwg ein bod wedi cyrraedd gwlad hardd ei dirwedd a hardd eu pensaernïaeth. Mi gyrhaeddon ni yn Ypres hwyr y prynhawn. Mi roedd y tir o amgylch Ypres yn faes y gad i Frwydr Passchendaele neu Trydedd Brwydr Ypres, lle fe laddwyd nifer fawr iawn o filwyr y Gymanwlad. Bob nos am with o’r gloch, mae yna seremoni “Last Post”. Ers 1928 mae’r seremoni wedi cael ei gynnal yn ddyddiol i gofio am filwyr ar goll. Mae’r adeilad yn cynnwys 54,409 o enwau gwledydd y Gymanwlad.

Y noson honno cefais fy newis i osod torch ar y gofeb ac rwyf yn teimlo’n anrhydeddus iawn y cefais y profiad. Gyda chywirdeb milwrol, dechreuodd y seremoni. Clywsom gerddoriaeth y “Last Post” a cherddoriaeth Albanaidd. Yna roedd fy nghôr, Only Boys Aloud yn canu dwy gân. Yn ystod y ddwy gân mi roedd grwpiau o bob cornel o’r byd megis Awstralia, Canada, Lloegr, Yr Alban a Chymru yn gosod torch. Mi gefais sawl llun gyda grwpiau eraill o amgylch y byd, ac mi roeddwn yn falch iawn i alw fy hun yn Gymro wrthynt. Wrth gerdded tuag at y gofeb roedd yn amlwg y roedd y profiad yma yn fythgofiadwy, a chefais fy syfrdanu ar y distawrwydd a oedd yna.

Dydd Gwener 3ydd Tachwedd

Roedd yr ail ddiwrnod yn Ypres, neu Ieper yn yr iaith Fflemeg, yn brysur iawn i ni. Cychwynnon ein diwrnod gyda chyfeiryddion lleol, lle roeddwn yn cael syniad gwell am bwysigrwydd strategol y dref yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Ein harosodiad cyntaf oedd Fynwent Artillery Wood. Dyma le cafwyd dau fardd enwog eu lladd a’u claddu ar ddiwrnod cyntaf y frwydr – Francis Ledwidge o’r Iwerddon, ac Ellis Humphrey Evans neu Hedd Wyn. Ymgasglon o amgylch beddfaen Hedd Wyn, a chanon y gân “h” neu “hiraeth” gan Pwyll ap Sion. Wrth ganu’r gân, mi roedd yn bosib teimlo’r teimlad a oedd gan bob un milwr yn ystod y rhyfel, hiraeth. Un beth a oedd wedi fy synnu oedd y nifer o feddfeini dienw. Mae’n sicr yma y roedd y rhan fwyaf ohonom ni gyda dagrau yn ein llygaid.

Yna aethon i gofeb Cymraeg yn bentref Langemark lle cefais fwy o hanes am hanes y frwydr waedlyd hon. Ar ôl canu sawl can o amgylch y gofeb draig, aethom i fynwent Almaenig Langemark. Yma roedd yn amlwg roedd yna wahaniaeth rhwng mynwentau’r Gymanwlad a’r fynwent Almaeneg. Yn y mynwentau Almaeneg nid oedd yn bosib cael beddfaen, ac mi roedd rhaid defnyddio beddau torfol. Erbyn diwedd y dydd roeddwn wedi ymweld â sawl mynwent a chofeb.

Mi gyrrhaeddom ni yn ôl yn Ypres ar ol cinio i ymarfer ar gyfer ein cyngerdd yn Eglwys Gadeiriol St Martins. Ond yn ffodus i ni gyd, roedd digon o amser i gael waffl a soiled Belgaidd! Yn dilyn y gorfwyta roeddwn yn perfformio yn y gadeirlan llawn. Mi roedd profiadau’r ddiwrnod yn sicr wedi rhoi syniad gwell a fwy o deimlad i bob gair a chanon.

Dydd Sadwrn 4ydd Tachwedd

Ar ôl y gyngerdd lwyddiannus y noson cynt, roedd bron bob un ohonom ni wedi blino. Ond, mi roedd diwrnod prysur eto o’m blaenau. Fe adawom Ypres yn y bore, ar gyfer ein taith i ardal brwydr y Somme yn Ffrainc. Ein harhosiad cyntaf oedd Cofeb Thiepval, lle aeth 72,246 o filwyr Prydeinig a De-Affricanaidd ar goll yn ystod yr ymladd. Mi roedd y nifer o enwau a oedd ar wal y gofeb yn afreal. Mi roedd yn amlwg i ni gyd roedd yr ymladd yn erchyll ar y ddwy ochr.

Un frwydr enwog arall lle bu nifer helaeth o filwyr Cymraeg yn ymladd oedd Brwydr Mametz Wood ac fe ganon ni “h” unwaith eto. Ar ôl gosod torch ychwanegol roedd ein taith fythgofiadwy ar ben ac amber i anelu nol i Calais ac adref.

Roedd ein pererindod i Wlad Belg yn anhygoel a chefais brofiad bythgofiadwy. Mae’n sicr ni fuasai’r milwyr ni wnaeth dod yn ôl ar y ddwy ochr yn credu buasai 114 o fechgyn Cymreig yn cofio amdanynt, can mlynedd ymlaen. Roeddwn yn ddiolchgar iawn am y siawns a chefais, a hoffwn ddweud gair o ddiolch i’n cyfeiryddion lleol, y staff i gyd ac i Only Boys Aloud.

Share Article:

Read another article...

Only Kids Aloud
Astudiaeth achos
Only Kids Aloud yn perfformio yn Disneyland Paris!
Sarah Free
Astudiaeth achos
Cyfres Rhoi Aloud
Orchard
Proffil uchel
Rhaglen ddogfen Aloud ar S4C
CEFNOGWCH NI

Helpwch i gadw'r gerddoriaeth yn fyw

Cyfrannu

Cyfrannwch

Drwy gyfrannu heddiw, fe fyddwch yn rhan o stori Aloud, yn ein helpu i roi profiadau cadarnhaol a all newid bywydau i bobl ifanc ledled Cymru.

Ymaelodi â Chynllun Calon

Ymaelodi â Chynllun Calon

Aelodau Calon sy’n cynnal curiad Elusen Aloud, ac maen nhw’n chwarae rhan allweddol yn ein llwyddiant.

Codi Arian i Ni

P’un a ydych chi eisiau rhedeg marathon neu drefnu eich her elusennol eich hun, gallwch helpu i gefnogi ein gweithgarwch yn eich ardal leol.

Chwilio am...

Chwilio am...

Mae’r wefan hon yn defnyddio cwcis i wneud yn siŵr ein bod yn rhoi’r profiad gorau i chi fel defnyddiwr. Os ydych yn dewis parhau i ddefnyddio’r wefan hon, rydych yn cytuno i’n defnydd o gwcis.